ทำไมงบการเงินหลายบริษัทไม่สะท้อนความจริง?

งบการเงินถูกต้องไม่ได้แปลว่าสะท้อนความจริงทั้งหมด

งบการเงินจัดทำขึ้นตามมาตรฐานการบัญชี ซึ่งมีแนวคิดและข้อจำกัดของมันเอง เป็นรายงานที่จัดทำขึ้นเพื่อแสดงผลประกอบการในแต่ละงวดบัญชีและสถานะทางการเงินของกิจการ ณ วันสิ้นรอบบัญชีสิ้นสุดวันเดียวกัน เพื่อวิเคราะห์ฐานะการเงินของกิจการ ข้อมูลที่นำเสนออยู่ในงบการเงิน จะสะท้อนถึงสินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ อาจยัง ไม่สะท้อนความจริงเชิงธุรกิจทั้งหมด ได้

งบการเงินเป็นการสรุปข้อมูลทางการเงิน ณ ช่วงเวลาหนึ่ง โดยอาศัยหลักเกณฑ์ เช่น

• หลักคงค้าง (Accrual Basis)
• หลักความระมัดระวัง
• การประมาณการ
• การตีมูลค่าทางบัญชี

ตัวเลขที่ออกมาจึงเป็นความจริงเชิงบัญชี ไม่ใช่ความเป็นจริงเชิงการดำเนินงาน 100% และนี่คือจุดเริ่มต้นของช่องว่างระหว่างงบกับความเป็นจริง

เหตุผลที่ทำให้งบการเงินไม่สะท้อนความจริง

1. หลักคงค้าง ทำให้กำไรไม่เท่ากับเงินสด รายได้และค่าใช้จ่ายจะถูกบันทึกเมื่อรับรู้รายได้การเมื่อสิทธิ์หรือภาระเกิดขึ้นไม่ใช่เมื่อ “รับหรือจ่ายเงินจริง” โดยการบันทึกในงบการเงินจะเน้นการรับรู้รายได้จากการขายสินค้าในช่วงเวลาที่มีการส่งมอบสินค้าหรือบริการตามข้อตกลง แม้ว่าจะยังไม่ได้รับเงินสดก็ตาม

ตัวอย่างเช่น

• บริษัทมีการขายสินค้าได้มาก มียอดขายสูง กำไรดี แต่รายได้จากการขายยังไม่ได้รับเงินสดจริง ลูกหนี้การค้าจึงเพิ่มขึ้น เงินสดในบัญชีแทบไม่เหลือ

ในงบกำไรขาดทุน บริษัทดูดี เพราะมีการบันทึกและรับรู้รายได้จากการขายสินค้า แต่ธุรกิจอาจกำลังขาดสภาพคล่อง หากดูเฉพาะกำไรโดยไม่ดูงบกระแสเงินสด จะไม่เห็นปัญหานี้เลย

2. การประมาณการทำให้งบขึ้นกับดุลยพินิจ

งบการเงินเต็มไปด้วยตัวเลขที่เกิดจากการประมาณการ เช่น

• ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ ที่คาดว่าจะไม่สามารถเรียกเก็บได้
• ค่าเสื่อมราคา
• การด้อยค่าทรัพย์สิน
• ภาระผูกพันในอนาคต

มีการประมาณการและการตั้งสำรองหนี้สงสัยจะสูญที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อสะท้อนมูลค่าที่แท้จริงในงบการเงิน การประมาณการเหล่านี้ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของฝ่ายบริหาร บางบริษัทมีการเลื่อนการตั้งค่าเผื่อ เลื่อนการรับรู้ค่าใช้จ่าย หรือประเมินมูลค่าทรัพย์สินสูงเกินจริง ซึ่งอาจนำไปสู่ความผิดปกติในงบการเงิน ทำให้งบดูแข็งแรง ทั้งที่ความจริงอาจเริ่มเปราะบางแล้ว

3. งบการเงินสะท้อนอดีต ไม่ใช่อนาคต งบการเงินเป็นภาพย้อนหลัง ไม่ใช่ภาพอนาคต ตัวเลขที่เห็นคือสิ่งที่เกิดขึ้นแล้ว แต่ไม่ได้บอกเสมอไปว่าสิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อจากนี้คืออะไร หรือสิ่งที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคต เช่น รายรับ รายจ่าย หรือมูลค่าทรัพย์สินที่คาดว่าจะเปลี่ยนแปลง

บริษัทอาจมีงบที่ดูดีมากในปีล่าสุด

• แต่ลูกค้าหลักกำลังจะหาย
• สัญญาสำคัญกำลังจะหมด
• ต้นทุนกำลังพุ่ง
• เทคโนโลยีกำลังเปลี่ยน

งบการเงินจะไม่บอกสิ่งเหล่านี้ชัดเจน หากไม่อ่านหมายเหตุประกอบงบหรือเข้าใจธุรกิจจริง ๆ

4. งบไม่สะท้อนคุณภาพของรายได้

รายได้ในงบอาจดูเท่ากัน แต่คุณภาพต่างกันมาก เช่น

• รายได้จากลูกค้าประจำ vs รายได้ครั้งเดียว
• รายได้จากการดำเนินงานจริง vs รายได้พิเศษ
• รายได้ที่เก็บเงินได้จริง vs รายได้ที่ยังค้างชำระ

การบันทึกรายได้ในงบการเงินต้องพิจารณาเงื่อนไขการรับรู้รายได้ เช่น รายได้ที่ได้จากการขายสินค้า อาจยังไม่ได้รับเงินสดทันที แต่จะเกิดเป็นลูกหนี้การค้า ซึ่งต้องบริหารจัดการและวิเคราะห์ความเสี่ยงจากการเก็บหนี้ นอกจากนี้ รายได้ที่รับรู้จากการขายสินค้าคงเหลือ ต้องตรวจสอบการบันทึกสินค้าคงเหลือให้ถูกต้อง เพื่อสะท้อนมูลค่าที่แท้จริงในงบการเงิน

งบกำไรขาดทุนไม่ได้แยกคุณภาพรายได้ให้ชัดเสมอ ผู้ที่ดูแต่ตัวเลขรวม อาจเข้าใจผิดว่าธุรกิจแข็งแรง ทั้งที่รายได้ไม่ยั่งยืน

5. การบริหารเพื่อให้ตัวเลขสวย ในหลายกรณีงบไม่สะท้อนความจริงเพราะมีการบริหารตัวเลขภายใต้กรอบที่กฎหมายและมาตรฐานยังยอมรับได้ เช่น

• เลื่อนรับรู้รายได้
• เร่งรับรู้รายได้
• ชะลอค่าใช้จ่ายในงบ หรือเร่งรับรู้ค่าใช้จ่ายในบางกรณี
• ปรับประมาณการบางรายการ
• การเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของหรือทุน เพื่อให้ตัวเลขดูดีขึ้น

การบริหารตัวเลขเหล่านี้ อาจทำให้รายได้หรือกำไรในงบการเงินดูเพิ่มขึ้นในช่วงเวลาหนึ่ง แต่ควรตั้งคำถามว่าสะท้อนความเป็นจริงหรือไม่ และมีผลกระทบต่อความถูกต้องของงบการเงินหรือไม่ แม้ไม่ผิดกฎหมายโดยตรง แต่ทำให้งบดูดีในช่วงสั้น และซ่อนปัญหาที่กำลังสะสมอยู่

6. งบการเงินไม่สะท้อนพฤติกรรมเงินสด

ธุรกิจอาจกำไรดี แต่

• จ่ายเงินช้า / เก็บเงินไม่ได้
• เงินจมในสต๊อก ซึ่งเกิดจากการบริหารสินค้าคงเหลือที่ไม่มีประสิทธิภาพ ส่งผลให้เงินไปจมอยู่กับสินค้าคงเหลือมากเกินความจำเป็น
• ต้องพึ่งเงินกู้ตลอดเวลา

ในการบริหารจัดการเงินสด มีการวางแผนการใช้เงินสดอย่างรอบคอบ รวมถึงการควบคุมค่าใช้จ่ายในกระบวนการจัดซื้อและการบริหารสินค้าคงเหลือ เพื่อป้องกันปัญหาเงินสดขาดมือ

งบกำไรไม่สามารถบอกได้ทั้งหมด ต้องดูงบกระแสเงินสดควบคู่เสมอ บริษัทที่ล้มจำนวนมากไม่ได้ล้มเพราะขาดทุน แต่ล้มเพราะบริหารเงินสดผิดพลาดทำให้บริษัทขาดสภาพคล่อง จนธุรกิจไม่สามารถดำเนินต่อไปได้

7. งบไม่สะท้อนปัญหาภายในองค์กร เช่น 

• ทีมงานลาออก
• มีการเปลี่ยนแปลงระบบควบคุม
• การพึ่งพาบุคคลใดบุคคลหนึ่งมากเกินไป
• ความผิดปกติหรือปัญหาการทุจริตภายใน

ตัวเลขอาจยังไม่สะท้อนปัญหาเหล่านี้ทันที แต่ผลกระทบจะเกิดขึ้นในภายหลัง หรืองบการเงินจะไม่สามารถสะท้อนปัญหาเหล่านี้ได้ครบถ้วน

การตรวจสอบงบการเงินถูกต้องแค่ไหน?

แม้งบการเงินจะถูกจัดทำขึ้นอย่างรอบคอบ แต่การตรวจสอบงบการเงินโดยผู้สอบบัญชีก็เป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือให้กับข้อมูลทางการเงินเหล่านี้ ในกระบวนการตรวจสอบงบการเงิน ผู้สอบบัญชีจะทำการตรวจสอบทั้งตัวงบการเงินและหมายเหตุประกอบงบการเงินอย่างละเอียด เพื่อให้แน่ใจว่าข้อมูลที่นำเสนอเป็นไปตามหลักเกณฑ์ทางการเงินและมาตรฐานการรายงานที่กำหนดไว้

การตรวจสอบนี้ไม่ได้เป็นเพียงการตรวจหาความผิดปกติหรือข้อผิดพลาดเท่านั้น แต่ยังช่วยให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เช่น นักลงทุน ผู้บริหาร และเจ้าของกิจการ มั่นใจได้ว่างบการเงินที่ได้รับการตรวจสอบแล้วมีความถูกต้องและน่าเชื่อถือมากขึ้น การตรวจสอบงบการเงินจึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้การตัดสินใจทางการเงินเป็นไปอย่างเหมาะสม

นอกจากนี้ การตรวจสอบงบการเงินยังช่วยให้บริษัทสามารถปรับปรุงกระบวนการจัดทำงบการเงินให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และลดความเสี่ยงจากข้อผิดพลาดหรือการนำเสนอข้อมูลที่คลาดเคลื่อน ซึ่งจะช่วยให้ธุรกิจมีความโปร่งใสและได้รับความไว้วางใจจากนักลงทุนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในระยะยาว

สิ่งที่ควรระวัง

สำหรับผู้ถือหุ้น งบการเงินถือเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญที่ใช้ในการประเมินสถานะทางการเงินและผลประกอบการของบริษัทก่อนตัดสินใจลงทุนหรือขายหุ้น อย่างไรก็ตาม การอ่านงบการเงินอย่างผิวเผินอาจทำให้เข้าใจผิดเกี่ยวกับความแข็งแกร่งของธุรกิจได้

ผู้ถือหุ้นควรพิจารณางบการเงินอย่างรอบคอบ โดยไม่ดูเพียงตัวเลขกำไรหรือรายได้เท่านั้น แต่ควรพิจารณาอัตราส่วนทางการเงิน แนวโน้มผลประกอบการของบริษัทในอดีตและปัจจุบัน รวมถึงเปรียบเทียบกับบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกัน เพื่อให้เห็นภาพรวมของการดำเนินงานและสถานะทางการเงินที่แท้จริง

นอกจากนี้ การอ่านหมายเหตุประกอบงบการเงินและการติดตามข่าวสารเกี่ยวกับการดำเนินงานของบริษัทจะช่วยให้ผู้ถือหุ้นเข้าใจความเสี่ยงและโอกาสที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตได้ดียิ่งขึ้น การใช้ข้อมูลจากงบการเงินอย่างรอบด้านจะช่วยให้การตัดสินใจลงทุนหรือขายหุ้นเป็นไปอย่างมีข้อมูลและแม่นยำมากขึ้น ลดโอกาสในการตัดสินใจผิดพลาดที่อาจส่งผลกระทบต่อผลประกอบการของตนเองในระยะยาว

ควรอ่านงบอย่างไรให้ เห็นความจริงมากขึ้น?

• ดูทั้ง 3 งบพร้อมกัน (งบแสดงฐานะการเงิน / งบกำไรขาดทุน / งบกระแสเงินสด) เพื่อให้เห็นภาพรวมของฐานะการเงินของกิจการในงบการเงิน
• อ่านหมายเหตุประกอบงบ เพื่อเข้าใจรายละเอียดเพิ่มเติมในงบการเงินของกิจการ
• ดูแนวโน้มหลายปี ไม่ใช่ปีเดียว เพื่อวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงฐานะการเงินและผลประกอบการของกิจการ
• เปรียบเทียบกับธุรกิจประเภทเดียวกัน เพื่อประเมินความมั่นคงของกิจการและส่วนของเจ้าของหรือของผู้ถือหุ้น
• เข้าใจโมเดลธุรกิจจริง เพื่อให้การวิเคราะห์ข้อมูลในงบการเงินสะท้อนความเป็นจริงของกิจการ

FAQ: ทำไมงบการเงินหลายบริษัทไม่สะท้อนความจริง

สรุป

งบการเงินไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อสะท้อนความเป็นจริงทั้งหมดของธุรกิจ ตัวเลขในงบการเงินคือผลลัพธ์จากหลักบัญชี การประมาณการ ซึ่งอาจแตกต่างจากความเป็นจริงทางการเงินของกิจการ ผู้ที่อ่านงบแบบผิวเผินจะไม่สามารถวิเคราะห์ฐานะการเงินของกิจการได้อย่างถูกต้อง

ธุรกิจที่เข้าใจงบอย่างแท้จริง จะไม่หยุดที่คำว่า “กำไรหรือขาดทุน” แต่จะถามต่อว่า

• กำไรนั้นมาจากอะไรในงบการเงิน
• เงินสดอยู่ตรงไหนในงบแสดงฐานะการเงิน
• ความเสี่ยงซ่อนอยู่ตรงจุดใดในงบการเงิน หรือไม่

เมื่อผู้ประกอบการอ่านงบเป็น งบการเงินจะไม่ใช่เพียงเอกสารทางบัญชี แต่จะกลายเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้มองเห็นความเป็นจริงของธุรกิจได้ชัดเจนขึ้นกว่าที่ตัวเลขบอกไว้บนกระดาษ