ภาษีมูลค่าเพิ่ม คืออะไร
ภาษีมูลค่าเพิ่ม (Value Added Tax หรือ VAT) คือภาษีทางอ้อมที่จัดเก็บจากมูลค่าส่วนที่เพิ่มขึ้นในแต่ละขั้นตอนของการผลิต จำหน่าย หรือให้บริการ ตั้งแต่ผู้ผลิต ผู้ค้าส่ง ผู้ค้าปลีก ไปจนถึงผู้บริโภคคนสุดท้าย
หัวใจของระบบนี้คือ ผู้ประกอบการไม่ใช่ผู้แบกภาระภาษี แต่ทำหน้าที่เป็นตัวกลางเก็บภาษีจากลูกค้าแล้วนำส่งรัฐ ภาระที่แท้จริงตกอยู่กับผู้บริโภคคนสุดท้ายที่ไม่สามารถผลักภาษีต่อไปได้อีก
อัตราภาษีมูลค่าเพิ่มตามกฎหมายกำหนดไว้ที่ 10% แต่มีพระราชกฤษฎีกาลดอัตราลงเหลือ 7% ซึ่งรวมภาษีท้องถิ่นแล้ว และมีการต่ออายุการลดอัตรานี้เรื่อยมา
กลไกภาษีซื้อและภาษีขาย
ระบบ VAT ทำงานด้วยการหักกลบระหว่างภาษี 2 ฝั่ง ซึ่งเป็นหลักการที่ต้องเข้าใจก่อนเรื่องอื่นทั้งหมด
| ประเภท | เกิดเมื่อไหร่ | ทำอะไรกับมัน |
|---|---|---|
| ภาษีขาย | เมื่อขายสินค้าหรือให้บริการ แล้วเรียกเก็บ VAT จากลูกค้า | เป็นเงินของรัฐ ต้องนำส่ง |
| ภาษีซื้อ | เมื่อซื้อสินค้าหรือบริการจากผู้ขายที่จด VAT | นำมาหักออกจากภาษีขายได้ |
สูตรที่ต้องนำส่งจริง คือ ภาษีขาย − ภาษีซื้อ
- ถ้าภาษีขายมากกว่าภาษีซื้อ ส่วนต่างคือยอดที่ต้องชำระให้กรมสรรพากร
- ถ้าภาษีซื้อมากกว่าภาษีขาย ส่วนต่างจะขอคืนเป็นเงินสด หรือยกไปเครดิตในเดือนถัดไปก็ได้
ตัวอย่าง กิจการมีภาษีขายในเดือนนั้น 70,000 บาท และมีภาษีซื้อจากใบกำกับภาษีที่ได้รับ 45,000 บาท ยอดที่ต้องนำส่งคือ 25,000 บาท
วิธีคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม
การคำนวณ VAT มี 2 ทิศทางที่ใช้คนละสูตร และเป็นจุดที่คำนวณผิดกันบ่อยที่สุด
กรณีที่ 1 ราคายังไม่รวม VAT ให้คูณเพิ่ม
VAT = ราคาสินค้า × 7 ÷ 100
ตัวอย่าง ราคาสินค้า 10,000 บาท → VAT = 10,000 × 0.07 = 700 บาท ลูกค้าจ่ายรวม 10,700 บาท
กรณีที่ 2 ราคารวม VAT แล้ว ต้องถอดออก ห้ามคูณ 0.07 ตรง ๆ
VAT = ราคารวม × 7 ÷ 107
ตัวอย่าง ราคารวม 10,700 บาท → VAT = 10,700 × 7 ÷ 107 = 700 บาท ราคาสินค้าก่อน VAT คือ 10,000 บาท
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือเอาราคารวม 10,700 ไปคูณ 7% ได้ 749 บาท ซึ่งเกินความจริงไป 49 บาท เมื่อสะสมทั้งเดือนจะทำให้ยอดใน ภ.พ.30 คลาดเคลื่อน
| โจทย์ | สูตรที่ถูก | ผลลัพธ์ |
|---|---|---|
| ราคา 10,000 ยังไม่รวม VAT | 10,000 × 7 ÷ 100 | VAT 700 · รวม 10,700 |
| ราคา 10,700 รวม VAT แล้ว | 10,700 × 7 ÷ 107 | VAT 700 · ก่อน VAT 10,000 |
| ราคา 53,500 รวม VAT แล้ว | 53,500 × 7 ÷ 107 | VAT 3,500 · ก่อน VAT 50,000 |
ใครต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม
การจดทะเบียน VAT แบ่งเป็น 2 แบบ คือแบบที่กฎหมายบังคับ และแบบที่สมัครใจจดเอง
กรณีที่ต้องจดตามกฎหมาย
- มีรายได้จากการขายสินค้าหรือให้บริการ เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องยื่นคำขอภายใน 30 วันนับแต่วันที่รายได้เกินเกณฑ์
- ประกอบกิจการบางประเภทที่กฎหมายกำหนดให้จดทะเบียนไม่ว่ารายได้เท่าใด
- ผู้ประกอบการต่างประเทศที่ให้บริการอิเล็กทรอนิกส์แก่ผู้ใช้ในไทยตามเงื่อนไขที่กำหนด
กรณีที่จดโดยสมัครใจ ทำได้แม้รายได้ยังไม่ถึงเกณฑ์ มักเหมาะกับกิจการที่ซื้อวัตถุดิบหรือลงทุนสูง เพราะจะขอคืนภาษีซื้อได้ หรือกิจการที่คู่ค้าเป็นบริษัทใหญ่ซึ่งต้องการใบกำกับภาษีเต็มรูป
เกณฑ์ 1.8 ล้านบาทนับจากรายได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายและนับรวมทุกช่องทางขาย ไม่ใช่นับแยกร้าน สำหรับบุคคลธรรมดาที่กำลังใกล้เกณฑ์ อ่านรายละเอียดได้ที่ บุคคลธรรมดาต้องจด VAT ไหม
อัตรา 0% ต่างจากยกเว้นภาษีอย่างไร
สองคำนี้ฟังดูคล้ายกันแต่ให้ผลตรงข้ามกันในเรื่องที่สำคัญที่สุด คือสิทธิ์ขอคืนภาษีซื้อ
| ประเด็น | อัตรา 0% | ได้รับยกเว้น |
|---|---|---|
| สถานะในระบบ VAT | อยู่ในระบบ | ไม่อยู่ในระบบ |
| เรียกเก็บ VAT จากลูกค้า | เก็บในอัตรา 0% | ไม่เก็บ |
| ออกใบกำกับภาษี | ต้องออก | ออกไม่ได้ |
| ขอคืนภาษีซื้อ | ขอคืนได้ | ขอคืนไม่ได้ |
| ตัวอย่าง | ส่งออกสินค้า บริการที่ใช้ในต่างประเทศ | ขายพืชผลทางการเกษตร หนังสือพิมพ์ การศึกษา ขนส่งในประเทศ |
ความต่างนี้มีผลต่อเงินสดโดยตรง กิจการส่งออกที่ได้อัตรา 0% ยังขอคืนภาษีซื้อจากวัตถุดิบได้เต็มจำนวน ขณะที่กิจการที่ได้รับยกเว้นต้องแบกภาษีซื้อเป็นต้นทุนทั้งหมด
รายละเอียดว่ากิจการประเภทใดเข้าข่ายยกเว้นบ้าง ดูได้ที่ กิจการที่ได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม
เช็กสถานะผู้ประกอบการ VAT
ก่อนรับใบกำกับภาษีจากคู่ค้ารายใหม่ ควรตรวจก่อนว่าเขาจด VAT จริงหรือไม่ เพราะถ้าผู้ออกไม่ได้อยู่ในระบบ ภาษีซื้อตามใบนั้นจะใช้ไม่ได้และอาจถูกบวกกลับตอนตรวจสอบ
วิธีตรวจสอบ
- ค้นจากระบบตรวจสอบผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มบนเว็บไซต์กรมสรรพากร โดยใช้เลขประจำตัวผู้เสียภาษี 13 หลัก
- ขอสำเนา ภ.พ.20 ซึ่งเป็นใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มจากคู่ค้า
- ตรวจว่าชื่อ ที่อยู่ และรหัสสำนักงานใหญ่หรือสาขาในใบกำกับภาษีตรงกับข้อมูลทะเบียน
สัญญาณที่ควรระวังคือใบกำกับภาษีที่ไม่มีเลขประจำตัวผู้เสียภาษี ไม่ระบุสำนักงานใหญ่หรือสาขา หรือข้อมูลผู้ขายไม่ตรงกับที่ค้นเจอในระบบ
หน้าที่หลังเข้าระบบ VAT
เมื่อจดทะเบียนแล้วจะมีหน้าที่ตามกฎหมายที่ต้องทำต่อเนื่อง ไม่ทำมีเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม
| หน้าที่ | รายละเอียดโดยย่อ |
|---|---|
| ออกใบกำกับภาษี | ต้องออกทันทีที่ความรับผิดเกิดขึ้น |
| จัดทำรายงานภาษีซื้อ ภาษีขาย | ทำทุกเดือน พร้อมรายงานสินค้าและวัตถุดิบถ้ามี |
| ยื่นแบบ ภ.พ.30 | ยื่นทุกเดือน แม้เดือนนั้นไม่มีรายได้ |
| เก็บเอกสาร | เก็บใบกำกับภาษีและรายงานไว้อย่างน้อย 5 ปี |
| แจ้งเปลี่ยนแปลง | แจ้งกรมสรรพากรเมื่อย้ายที่อยู่ เปิดสาขา หรือเลิกกิจการ |
รายละเอียดของแต่ละหน้าที่อ่านต่อได้ที่ หน้าที่ของผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ส่วนวิธียื่นแบบดูได้ที่ วิธียื่นภาษีมูลค่าเพิ่ม ภ.พ.30
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและบทลงโทษ
- ยื่นแบบล่าช้า มีค่าปรับอาญาตามจำนวนวันที่ล่าช้า และเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนของภาษีที่ต้องชำระ
- ไม่จดทะเบียนทั้งที่รายได้เกินเกณฑ์ ต้องเสียภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับ ทั้งที่ไม่เคยเก็บ VAT จากลูกค้ามาก่อน จึงต้องควักเนื้อเอง
- ใช้ภาษีซื้อต้องห้าม เช่น ค่ารับรอง หรือใบกำกับภาษีที่ไม่สมบูรณ์ จะถูกบวกกลับตอนตรวจสอบ ดูรายการที่ใช้ไม่ได้ที่ ภาษีซื้อต้องห้าม
- ออกใบกำกับภาษีทั้งที่ยังไม่จด VAT มีโทษหนัก อ่านความเสี่ยงที่ ออกใบกำกับภาษีโดยไม่จด VAT
- ยื่นยอดผิดเพราะคำนวณ VAT จากราคารวม ใช้สูตรผิดตามที่อธิบายไว้ด้านบน
รวมทุกเรื่องเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม
| เรื่องที่ต้องการรู้ | อ่านต่อ |
|---|---|
| จด VAT ในนามบุคคลธรรมดา | บุคคลธรรมดาต้องจด VAT ไหม |
| หน้าที่หลังจดทะเบียน | หน้าที่ของผู้ประกอบการจด VAT |
| ยื่นแบบรายเดือน | วิธียื่น ภ.พ.30 · ภ.พ.30 คืออะไร |
| ใบกำกับภาษี | ใบกำกับภาษีเต็มรูป · 8 รายการที่ต้องมี |
| ใบกำกับภาษี กับ ใบเสร็จ | ต่างกันอย่างไร |
| ปรับลดมูลค่าหลังออกใบกำกับ | ใบลดหนี้ คืออะไร |
| ภาษีซื้อที่ใช้ไม่ได้ | ภาษีซื้อต้องห้าม |
| กิจการที่ได้รับยกเว้น | กิจการที่ยกเว้น VAT |
คำถามที่พบบ่อย
สรุป
ภาษีมูลค่าเพิ่มคือภาษีที่เก็บจากมูลค่าส่วนเพิ่มในแต่ละทอด อัตรา 7% โดยผู้ประกอบการเป็นเพียงตัวกลางเก็บและนำส่ง ไม่ใช่ผู้แบกภาระ ระบบทำงานด้วยการหักกลบภาษีขายกับภาษีซื้อ แล้วนำส่งเฉพาะส่วนต่าง
เกณฑ์ที่ต้องจับตาคือรายได้ 1.8 ล้านบาทต่อปี เมื่อเกินแล้วต้องยื่นคำขอภายใน 30 วัน การปล่อยให้เกินโดยไม่จดเป็นความผิดที่แพงที่สุด เพราะต้องเสียภาษีย้อนหลังทั้งที่ไม่เคยเก็บจากลูกค้ามาก่อน
จุดที่คำนวณผิดกันบ่อยที่สุดคือการนำราคาที่รวม VAT แล้วไปคูณ 7% ตรง ๆ ซึ่งต้องใช้สูตรถอด คูณ 7 หารด้วย 107 แทน และอย่าสับสนระหว่างอัตรา 0% กับการได้รับยกเว้น เพราะต่างกันตรงสิทธิ์ขอคืนภาษีซื้อซึ่งกระทบเงินสดโดยตรง
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีมูลค่าเพิ่ม
ถ้ารายได้กำลังใกล้เกณฑ์ 1.8 ล้านบาท ไม่แน่ใจว่าควรจด VAT ตอนไหน หรือต้องการให้มีคนดูแลการยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือนให้ถูกต้อง ทีมงาน Greenpro KSP ให้คำปรึกษาฟรี
